Mglista, mroczna atmosfera, szelest długich sukni, walka z konwenansami – jeśli miałabym wybrać trzy hasła charakterystyczne dla literatury wiktoriańskie, wybrałabym właśnie te trzy. W powieściach tego okresu znajdziecie bowiem nie tylko obraz ówczesnego społeczeństwa, ale i spostrzeżenia dotyczące jego zachowań, rozważania nad zasadami moralnymi i towarzyskimi. Wszystko to zazwyczaj w dość gotyckiej oprawie. Jako że sama uwielbiam książki opowiadające o Wielkiej Brytanii z czasów królowej Wiktorii, postanowiłam przyjść Wam z pomocą i stworzyć listę tytułów wydanych tam w latach 1837-1901 (epoka wiktoriańska) oraz tekstów napisanych współcześnie, ale z akcją rozgrywającą się właśnie w tamtym okresie.  Przy okazji zapraszam też do udziału w październikowej akcji #herbatazkrolowawiktoria, którą już kolejny rok organizuję na swoim Instagramie (@szumiabooki), i której celem jest zachęcanie do czytania owych książek. W programie również wiele ciekawostek!

Dobra, nie przedłużam! Przed Wami lista "wiktoriańskich" książek!

Literatura wiktoriańska - lista książek wg autorów (alfabetycznie): 

Bennett Arnold:

• Duch
• Hotel Grand Babylon

Braddon Mary Elizabeth:

• Tajemnica Lady Audley

Brontë Anne:

• Lokatorka Wildfell Hall
• Agnes Gray

Brontë Charlotte:

• Dziwne losy Jane Eyre
• Shirley
• Villette
• Profesor
• Sekret

Brontë Emily:

• Wichrowe wzgórza

Carroll Lewis:

• Alicja w Krainie Czarów
• Po drugiej stronie lustra

Collins Wilkie:

• Kobieta w bieli
• Córki niczyje
• Armadale
• Bazyl
• Kamień księżycowy
• Mąż i żona

Dickens Charles:

• Opowieść o dwóch miastach
• Wielkie nadzieje
• Klub Pickwicka
• Opowieść wigilijna
• David Copperfield
• Oliver Twist
• Samotnia
• Mała Dorrit
• Tajemnica Edwina Drooda
• Ciężkie czasy

Eliot George:

• Miasteczko Middlemarch
• Młyn nad Flossą

Gaskell Elizabeth:

• Północ i południe
• Panie z Cranford
• Żony i córki
• Szara dama
• Koszmar jednej nocy

Hardy Thomas:

• Tessa d’Urberville
• Z dala od zgiełku
• Juda nieznany

Stevenson Robert Louis:

• Doktor Jekyll i pan Hyde
• Wyspa skarbów

Thackeray William

• Targowisko próżności
• Barry Lyndon 
• Pierścień i róża

Stoker Bram:

• Dracula

Wilde Oscar:

• Portret Doriana Greya

Wood Henry (mrs)

• Posiadłość East Lynne
• Błędnik

Literatura napisania w naszych czasach, a której akcja rozgrywa się w epoce wiktoriańskiej: 

PH - powieść historyczna, 

F - fantasy, 

FM - fantasy młodzieżowe, 

RM - realizm magiczny, 

LP - literatura piękna,

• Abbs Annabel, Sekret panny Elizy PH
• Andrulewicz Justyna, Truchel Joanna, Inspektor i Złodziejka (seria) PH
• Bray Libba, Mroczny sekret FM
• Brook Meljean, Żelazny książę F
• Carriger Gail, Bezduszna F
• Clare Cassandra, Mechaniczny anioł (trylogia Diabelskie Maszyny) FM
• Collins Bridget, Księgi zapomnianych żyć RM
• Cross Kady, Dziewczyna w stalowym gorsecie F
• Faber Michel, Szkarłatny płatek i biały LP
• Freeman, Dianne, Poradnik prawdziwej damy (seria) cozy crime
• Gier Kerstin, Czerwień rubinu (trylogia) FM
• Goodwin Daisy, Łowca posagów PH
• Grace Adalyn, Belladonna F
• Graham Winston, Cordelia PH
• Hodder Mark, Burton i Swinburne (seria) F
• Holmberg Charlie, Spellbreaker (seria) F
• Kuang Rebecca, Babel F
• Lee Mackenzi, Loki. Gdzie zaległy kłamstwa FM
• Macneal Elizabeth, Fabryka lalek
• Maniscalco Kerri , Jak podejść Rozpruwacza M
• May Elizabeth, The Falconer (seria) FM
• McMahon Katharine, Róża Sewastopola PH
• Morgenstern Erin, Cyrk Nocy RM
• Morton Kate, Zapomniany ogród PH
• Morton Kate, Córka Zegarmistrza PH
• Palliser Charles, Zmory z dalekiej przeszłości
• Palma Felix J., Mapa czasu F
• Parry, H.G., Nieprawdopodobna ucieczka Uriasza Heepa
• Perry Sarah, Wąż z Essex PH
• Rina Lin, Zakurzona kronika Animant Crumb
• Setterfield Diane, Była sobie rzeka LP/RM
• Setterfield Diane, Trzynasta opowieść LP
• Sobol B.M.W., Motyl nocy PH
• Waters Sarah, Muskając aksamit PH
• Waters Sarah, Złodziejka PH

Książki o epoce wiktoriańskiej: 

• Bidwell George, Wiktoria, żona Alberta
• Gaskell Elizabeth, Życie Charlotte Brontë
• Goodman Ruth, How to be a Victorian
• Gromkowska-Melosik Agnieszka, Kobieta wiktoriańska
• Misztal Mariusz, Królowa Wiktoria
• Ostrowski Eryk, Charlotte Brontë i jej siostry śpiące
• Picard Liza, Victorian London
• Rubenhold Hallie, Pięć. Nieopowiedziane historie kobiet zamordowanych przez Kubę Rozpruwacza 
• Swinglehurst Edmund, Prerafaelici

Jeśli coś pominęłam - dajcie znać w komentarzu. Zaraz uzupełnię :)

A jeśli macie ochotę posłuchać mojego podcastu o literaturze wiktoriańskiej, zapraszam na kanał na Youtubie - O czym szumią booki?

Długie, piękne suknie, lekko mroczny klimat i zasady dotyczące niemal każdego aspektu życia – tak mniej więcej można scharakteryzować powieści przedstawiające okres epoki wiktoriańskiej. To też między innymi sprawia, iż po powieści z tych czasów uwielbiam sięgać (choć, jak już być może wiecie, szczególnie interesuje mnie również portret kobiet, jako że to w sumie początki ruchu feministycznego). Dlatego też zdecydowałam się przeczytać Dziwne losy Jane Eyre. I nie zawiodłam się, wręcz przeciwnie.

Wojna i pokój to jedna z ulubionych książek mojej mamy, dlatego też kiedy tylko jej kolejne wydanie pojawiło się w zapowiedziach, w dodatku w tak pięknej oprawie, stwierdziłam, że może to znak i powinnam ją w końcu przeczytać. Wkrótce trafiła w moje ręce i przystąpiłam do lektury. Czy opowieść o rosyjskich arystokratach żyjących w okresie napoleońskich wojen wywarła na mnie równie ogromne wrażenie?

Jest prawdą powszechnie znaną, że samotnemu a bogatemu mężczyźnie brak do szczęścia tylko żony. – It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife – to jedno z najbardziej znanych pierwszych zdań w historii literatury. To właśnie w ten sposób Jane Austen rozpoczęła swą najpopularniejszą powieść – Dumę i uprzedzenie – książkę ciągle wznawianą, przenoszoną na ekrany telewizorów i inspirującą kolejne pokolenia pisarzy.

Przyznaję się bez bicia – Władca Pierścieni to jedna z tych niewielu opowieści, które najpierw widziałam w wersji filmowej. Uwielbiałam oglądać te trzy dość długie części i robiłam to za każdym razem, kiedy leciały w telewizji. W ostatniej klasie liceum postanowiłam, że muszę w końcu przeczytać książki Tolkiena (w końcu przygotowania do matury to idealny na czas na czytanie grubych powieści) i zakupiłam jednotomowe wydanie. Kiedy jednak ostatnio w ofercie wydawnictwa Zysk pojawiły się piękne ilustrowane wersje, stwierdziłam, że nadszedł czas na odświeżenie sobie tej historii. Samej treści nie będę jednak długo recenzować, a skupię się przede wszystkim na wydaniu.

WITAJCIE W REPUBLICE GILEAD! Raz, dwa! Nie ma czasu na sentymenty. Pozbywamy się wszystkiego, co zagraża naszemu szczęściu. Ubrania na lewo, uczucia na prawo. Tytuły, pieniądze, prawa,... Wszystko, co macie, jest zbędne. Niepotrzebne. Niebezpieczne. Nastała pora lepszego jutra.

Wszystkie ustawiamy się w szeregach. Rząd 1. – Żony. Kolor: niebieski. Miłe usposobienie: brak. Dziwne! Przecież powinnyście cieszyć się, że część waszych małżeńskich obowiązków spadnie za chwilę z waszych barków. Chyba nie chcecie rozczarować swych Mężów własną niezdolnością do rodzenia dzieci?
Rząd 2. – Córki. Przyszłe Żony. Kolor: biały. Niewinne i czyste. Nieświadome.
Rząd 3. – Podręczne. Kolor: czerwony. Osobowość: brak. Indywidualizm: brak. Uczucia: brak. Zdolność do płodzenia dzieci: jest. To najważniejsze. W końcu to jedyna właściwość, dzięki której jesteście przydatne.

Wy jesteście pokoleniem przejściowym, mówiła ciotka Lydia. Wam jest najciężej. Wiemy, jakich ofiar się od was wymaga. Ciężko wam, kiedy ludzie pomstują. Tym, co przyjdą po was, będzie lżej. Przyjmą swoje obowiązki z wdzięcznym sercem.
Nie powiedziała: Ponieważ nie zaznały niczego lepszego.
Powiedziała: Ponieważ nie będą pragnęły niczego innego.

Opowieść podręcznej powstała w 1985 roku. Jej akcja rozgrywa się jednak w przyszłości – wydarzenia opisane w epilogu mają miejsce w roku 2195, w Republice Gilead znajdującej się na terenach obecnych Stanów Zjednoczonych. To państwo totalitarne, którego obywatele zostali poddani uniformizacji. W tym antyutopijnym świecie wykreowanym przez Margaret Atwood, wszystkie postaci powinny wyzbyć się własnego "ja". Nie ma tu miejsca na indywidualność. Odebrano ją każdemu. Wszyscy, pod czujnym spojrzeniem Oczu, muszą zachowywać się zgodnie z oczekiwaniami narzuconymi przez władzę, zapomnieć o tym, kim jest i całkowicie wcielić się w przydzieloną mu rolę.

To piekło kobiet. Zamkniętych w czterech ścianach. Odizolowanych od rodziny i najbliższych. Pierwsze pokolenie w nowym, nieprzyjaznym świecie. Wśród nich Freda – wcześniej kochanka, później żona i matka, teraz Podręczna. Służy swoim ciałem Komendantowi. Ma tylko jedno zadanie: urodzić mu zdrowe dziecko. Freda to nie jej prawdziwe imię. To podkreślenie przynależności do Komendanta Freda.

– Powiedz mi. Jesteś inteligentna, ja się naprawdę liczę z twoim zdaniem. Co takiego przeoczyliśmy?
– Miłość – powiedziałam.
– Miłość? – zdziwił się Komendant. – Jaką miłość?
– Zakochanie się – odparłam.
(...)
– Ale popatrz na statystykę, moja droga. Czy rzeczywiście jest o co robić szum?

Margaret Atwood pięknym, barwnym językiem maluje obraz okrutnej alternatywnej rzeczywistości. Za pomocą głównej bohaterki ukazuje codzienne życie i rozterki pokolenia przejściowego – tego, które zaznało życia pozbawionego ograniczeń, a któremu podstawowe prawa odebrano. Kobiety pozbawiono wolności w każdym tego słowa znaczeniu. Nie mogą swobodnie rozmawiać, nie mogą wybrać sobie partnera ani nawet ubrań. Przede wszystkim jednak nie mogą czuć. Żadnych emocji. Żadnego myślenia. Wszystko zostało zabronione.

Powieść Atwood ma feministyczny wydźwięk. Kobiety stają się użyteczne jedynie ze względu na fizyczne właściwości. Nie muszą odnajdywać się w patriarchalnym świecie, miejsce zostało im z góry narzucone. Czy wszystkie mogą się z tym pogodzić?
Warto zauważyć jednak, że nie tylko kobiety musiały coś poświęcić (choć zdecydowanie dużo więcej). Mężczyznom również odebrano pewne przywileje, pozbawiono prawdziwych partnerek, z którymi można przedyskutować każdą sprawę. Może niektórym męskim bohaterom powieści to nie przeszkadza, ale inni dość wyraźnie stawiają opór.

– Miłość – mówiła z niesmakiem ciotka Lydia. – Nie chciałabym którejś z was na tym złapać.Żadnych obmacywanek, żadnych randek przy księżycu, dziewczęta. – I groziła nam przy tym palcem. – Nie o miłość chodzi.

Główna bohaterka jest krytycznie nastawiona do nowego porządku. Nocami wspomina to, co jej odebrano. Stara się walczyć, zachować resztki swej tożsamości. Nie jest to jednak łatwe, kiedy każdy jej ruch jest obserwowany. W totalitarystycznym państwie słowo terror jest raczej dobrze znane. Tym najbardziej piętnowanym ruch oporu również.
Motyw takiego państwa w literaturze nie jest ukazywano rzadko. Pojawiał się w przeszłości, przede wszystkim po okresie wojen w XX wieku, po roku 89. i wyzwoleniu od komunizmu, ale również teraz, nawet w dystopijnych powieściach młodzieżowych. Autorzy ukazują alternatywną rzeczywistość, szokując czytelników i skłaniając do zastanowienia się nad obecnym stanem rzeczy.

Opowieść podręcznej to książka ponadczasowa, uniwersalna. Mimo wielu lat od wydania, nadal można odnaleźć w niej fragmenty odnoszące się do czasów, w których żyjemy. Nie dziwi mnie więc jej znalezienie się na liście 100 książek BBC, które trzeba przeczytać. Po tę książkę naprawdę warto sięgnąć.

Z Opowieści podręcznej wysuwa się niejeden morał. Czy powinniśmy doceniać to, co mamy, bo zawsze mogłoby być gorzej? Czy osoby wchodzące w związki powinny pamiętać o odpowiedzialności? Czy Atwood ukazuje jak szybko mogą zmienić się zasady funkcjonowania społeczeństwa? Chce udowodnić, że lepiej nie zawsze oznacza lepiej dla wszystkich? A może odnosi się do prawdziwych wydarzeń, uwypuklając sytuacje i ich skutki? Autorka nie formułuje przesłania wprost. Trzeba wyczytać je pomiędzy wierszami.

Pisarze, szczególnie książek dla dzieci, często w rolach głównych bohaterów obsadzają zwierzęta i nadają im ludzkie cechy. Taka personifikacja w wielu przypadkach wiąże się z alegorią, ukazaniem rzeczywistości za pomocą metafor, ukrycie jej pod powierzchnią bajkowości i pozostawienie do interpretacji odbiorcom. Podobny zabieg w Wodnikowym Wzgórzu zastosował Richard Adams. Co chciał przekazać przez to autor i czy rzeczywiście w opowieści o królikach kryje się drugie dno?